Chiều ngày 28/10/2026, tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ đã tổ chức đánh giá nhiệm vụ “Nghiên cứu gạch, ngói thế kỷ XV–XVIII ở kinh đô Thăng Long qua các phát hiện khảo cổ học đến năm 2025”, mã số KHXH/NV/2025-36, do TS. Ngô Thị Lan làm chủ nhiệm, Viện Khảo cổ học là tổ chức chủ trì. Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ xếp loại Khá.
Tại phiên họp, TS. Ngô Thị Lan trình bày những kết quả nghiên cứu chính, tập trung vào đặc điểm loại hình, chất liệu, màu sắc, kỹ thuật chế tác, hoa văn trang trí, công năng và niên đại của gạch, ngói qua ba giai đoạn: Lê sơ (thế kỷ XV – đầu thế kỷ XVI), Mạc (thế kỷ XVI) và Lê Trung hưng (thế kỷ XVII–XVIII). Nhiệm vụ kết hợp tư liệu khảo cổ học với thư tịch, văn bia và nghiên cứu so sánh các di tích kiến trúc cùng thời.
TS. Ngô Thị Lan, chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày tại phiên họp nghiệm thu.
Một kết quả đáng chú ý là việc tổng hợp, hệ thống hóa và phân loại 1.115.142 di vật gạch, ngói thế kỷ XV–XVIII, trong đó có 637.254 di vật thuộc thời Lê sơ, 1.528 di vật thời Mạc và 476.360 di vật thời Lê Trung hưng. Khối tư liệu này góp phần xác lập cơ sở nhận diện sự kế thừa và những biến đổi về vật liệu kiến trúc qua các thời kỳ, đồng thời làm rõ những dấu ấn riêng trong kỹ thuật và mỹ thuật trang trí cung đình Thăng Long.
Trên cơ sở nghiên cứu các loại gạch xây, gạch lát nền, ngói lợp, ngói diềm và cấu kiện trang trí mái, nhiệm vụ bước đầu nhận diện những đặc điểm của hệ thống vật liệu phục vụ kiến trúc cung điện. Đặc biệt, việc khảo cứu ngói rồng, ngói tráng men, hình tượng rồng, hoa sen, hoa cúc và các loại gạch có chữ Hán cung cấp thêm luận cứ để nghiên cứu hình thái bộ mái, quy chuẩn trang trí và tiến trình phát triển kiến trúc tại Hoàng thành Thăng Long.
Giá trị thực tiễn nổi bật của nhiệm vụ là bổ sung hệ thống tư liệu và những mẫu vật liệu tham chiếu phục vụ công tác bảo tồn, trưng bày, diễn giải di sản, cũng như nghiên cứu phục dựng kiến trúc Chính điện Kính Thiên. Các kết quả này góp phần củng cố cơ sở khoa học cho việc đánh giá tính xác thực của vật liệu và cấu kiện kiến trúc trong từng giai đoạn lịch sử.
Toàn cảnh phiên họp Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ.
Tại phiên họp, các thành viên Hội đồng ghi nhận khối lượng tư liệu lớn, tính công phu và giá trị khoa học, thực tiễn của nhiệm vụ; đồng thời trao đổi, góp ý về cách tổ chức nội dung, tiêu chí phân loại, xác định niên đại, nghiên cứu so sánh và việc diễn giải một số kết quả.
Kết thúc phiên họp, Hội đồng đánh giá nhiệm vụ đạt loại Khá và cho phép xem xét xuất bản kết quả nghiên cứu sau khi hoàn thiện theo các góp ý. Kết quả nghiệm thu tiếp tục khẳng định ý nghĩa của nghiên cứu chuyên sâu về vật liệu kiến trúc đối với việc làm sáng tỏ lịch sử xây dựng kinh đô Thăng Long, đồng thời đóng góp thiết thực cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hoàng thành Thăng Long.
Tin, ảnh: Đỗ Thị Hồng Nhung