Chiều 15/10/2026, tại Hội trường tầng 3, tòa B, số 1 Liễu Giai, Hà Nội, Tiểu ban Khảo cổ học lịch sử diễn ra trong khuôn khổ ngày làm việc thứ nhất của Hội nghị Thông báo khảo cổ học toàn quốc lần thứ 61 do Viện Khảo cổ học tổ chức. Phiên làm việc giới thiệu bốn báo cáo khoa học, công bố những phát hiện mới về hiện vật, di tích, kỹ thuật chế tác và kinh tế lịch sử, góp phần bổ sung tư liệu khảo cổ học, định hướng nghiên cứu và nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị di sản lịch sử – văn hóa.
Mở đầu phiên báo cáo, PGS.TS. Trần Năng Chung trình bày tham luận “Những chiếc gương đồng cổ phát hiện tại Cao Bằng”, giới thiệu những phát hiện đáng chú ý về loại hình hiện vật này, tập trung chủ yếu tại Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Các gương đồng có niên đại phổ biến vào thời Đông Hán, nổi bật với những minh văn chữ Hán như “Trường mệnh phú quý”, “Trường nghi tôn tử”. Không chỉ cung cấp tư liệu về đặc điểm và niên đại hiện vật, những dòng minh văn còn phản ánh quan niệm về trường thọ, phú quý và tư tưởng gia tộc trong xã hội cổ đại. Qua đó, tham luận góp phần làm rõ giá trị tư liệu của gương đồng cổ tại Cao Bằng, đồng thời mở ra những hướng nghiên cứu về quá trình lưu hành và giao lưu văn hóa trong lịch sử.
Tiếp nối chương trình, nhà nghiên cứu Trần Trọng Hà, nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh, trình bày tham luận “Thành cổ Lưỡng Kỳ – di tích lịch sử độc đáo cần nghiên cứu bảo tồn và phát huy”. Báo cáo nhấn mạnh giá trị lịch sử của di tích, đồng thời đề cao việc tiếp tục khảo sát, thu thập tư liệu và đánh giá các dấu tích còn lại, làm cơ sở xây dựng phương án bảo tồn phù hợp. Qua đó, tham luận đặt ra yêu cầu gắn kết nghiên cứu khoa học với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, góp phần gìn giữ dấu ấn lịch sử của địa phương.
Báo cáo thứ ba, “Kiểm định công thức đúc tiền và định giá kim loại thời Nguyễn – thời Cảnh Hưng”, do ThS. Lê Cảnh Lam (Viện Khảo cổ học) trình bày, tập trung nghiên cứu công thức đúc tiền và giá trị kim loại. Thông qua việc tiếp cận tiền cổ từ góc độ kỹ thuật và vật liệu, báo cáo góp phần làm sáng tỏ kỹ thuật chế tác, thành phần nguyên liệu và trình độ sản xuất đương thời, đồng thời bổ sung cơ sở khoa học cho việc tìm hiểu hoạt động đúc tiền và bối cảnh kinh tế – xã hội trong lịch sử Việt Nam.
Khép lại phiên làm việc, TS. Nguyễn Văn Anh, Trưởng khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, trình bày báo cáo “Kết quả khai quật mộ gạch Chạp Khê năm 2025, Vàng Danh, Quảng Ninh”, khái quát những kết quả chính của cuộc khai quật trên diện tích 150 m², góp phần bổ sung tư liệu khảo cổ học về di tích mộ gạch tại địa phương.
Kết quả khai quật đã phát hiện kiến trúc mộ gạch gồm một trung thất, hai tiền thất, ba hậu thất, năm nhĩ thất và một thông đạo. Đáng chú ý, trung thất và hậu thất đều có nhĩ, cho thấy đặc điểm tổ chức không gian kiến trúc khá phức tạp. Phát hiện này bổ sung tư liệu về loại hình mộ gạch tại Vàng Danh, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu về kỹ thuật xây dựng, cấu trúc kiến trúc và giá trị lịch sử, khảo cổ học của di tích Chạp Khê.
Nhìn chung, trong ngày làm việc đầu tiên, Tiểu ban Khảo cổ học lịch sử đã giới thiệu bốn báo cáo với các hướng tiếp cận đa dạng, từ nghiên cứu gương đồng cổ, thành cổ, kỹ thuật đúc tiền đến khai quật mộ gạch. Các báo cáo góp phần bổ sung tư liệu, làm sáng tỏ những vấn đề lịch sử qua bằng chứng vật chất, đồng thời nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu khảo cổ học trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Đây cũng là cơ hội thúc đẩy trao đổi học thuật, gợi mở những hướng nghiên cứu tiếp theo.
Hội nghị Thông báo khảo cổ học toàn quốc lần thứ 61 sẽ tiếp tục diễn ra sang ngày 16/10/2026, với các báo cáo và hoạt động trao đổi khoa học, góp phần cập nhật những phát hiện mới, tăng cường kết nối giữa các nhà nghiên cứu và cơ quan chuyên môn trên cả nước.