Sáng ngày 30/10/2026, tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ đã tổ chức đánh giá nhiệm vụ “Nghiên cứu di tích, di vật liên quan đến thương mại quốc tế (thế kỷ XI–XV) tại các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định”, mã số KHXH/NV/2025-25, do TS. Bùi Văn Hiếu làm chủ nhiệm, Viện Khảo cổ học là tổ chức chủ trì. Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ đạt loại Khá.
Tại phiên họp, TS. Bùi Văn Hiếu trình bày kết quả khảo sát, tổng hợp và nghiên cứu so sánh hệ thống di tích, di vật liên quan đến hoạt động giao thương quốc tế tại dải duyên hải miền Trung trong các thế kỷ XI–XV. Nhiệm vụ tập trung vào những tư liệu đặc trưng như dấu tích thuyền đắm, neo thuyền, thương cảng, khu sản xuất gốm cùng các sưu tập gốm sứ, tiền đồng và hiện vật có liên quan.
TS. Bùi Văn Hiếu trình bày kết quả nghiên cứu tại phiên họp nghiệm thu
.
Trên cơ sở các tư liệu từ Lăng Cô, Cù Lao Chàm, Bình Châu, Thị Nại và Hà Ra, nghiên cứu góp phần nhận diện vai trò của các bến cảng, tuyến hàng hải và trung tâm sản xuất trong mạng lưới thương mại Biển Đông. Những phát hiện về neo thuyền, cấu trúc thuyền đắm và hàng hóa vận chuyển cung cấp thêm chứng cứ về hoạt động hàng hải và giao lưu kinh tế, văn hóa giữa miền Trung Việt Nam với Trung Quốc và các khu vực Đông Nam Á.
Đáng chú ý, nhiệm vụ làm rõ hơn vai trò của thương cảng Thị Nại gắn với kinh đô Vijaya và các trung tâm sản xuất gốm Bình Định trong thế kỷ XV. Nghiên cứu so sánh gốm Champa với các sản phẩm và trung tâm gốm khu vực, trong đó có Sawankhalok và Sukhothai (Thái Lan), góp phần nhận diện mối liên hệ giữa sản xuất thủ công, lưu thông hàng hóa và thương mại đường biển. Đồng thời, nhóm nghiên cứu phân biệt chứng cứ trực tiếp về hoạt động giao thương với các chỉ dấu gián tiếp từ sự hiện diện của hiện vật ngoại nhập, tránh đồng nhất mọi địa điểm có gốm ngoại nhập với thương cảng.
Bên cạnh giá trị nghiên cứu lịch sử hàng hải và thương mại quốc tế, nhiệm vụ đã đề xuất các hướng tăng cường khảo sát, lập hồ sơ tư liệu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản khảo cổ học, đặc biệt là di sản văn hóa dưới nước. Báo cáo tư vấn chính sách liên quan đã được Hội đồng thống nhất lựa chọn để hoàn thiện, đề xuất trình các cấp có thẩm quyền xem xét.
Toàn cảnh phiên họp Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ.
Tại phiên họp, các thành viên Hội đồng đánh giá nhiệm vụ được triển khai công phu, hệ thống hóa khối lượng tư liệu đa dạng, kết hợp phương pháp khảo cổ học truyền thống với nghiên cứu khảo cổ học hàng hải và nghiên cứu so sánh. Hội đồng đề nghị nhiệm vụ tiếp tục làm rõ tiêu chí phân loại, căn cứ niên đại và phân biệt chặt chẽ giữa kết quả đã được kiểm chứng với những giả thuyết cần nghiên cứu thêm.
Các thành viên Hội đồng đánh giá, góp ý hoàn thiện nhiệm vụ
Kết thúc phiên họp, Hội đồng đánh giá nhiệm vụ xếp loại Khá và thống nhất cho phép xuất bản kết quả nghiên cứu sau khi hoàn thiện theo các ý kiến góp ý. Kết quả thực hiện nhiệm vụ góp phần bổ sung tư liệu khoa học về vai trò của miền Trung Việt Nam trong mạng lưới thương mại hàng hải khu vực thời trung đại, đồng thời đặt cơ sở cho các nghiên cứu và hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản khảo cổ học trong thời gian tới.
Tin, ảnh: Đỗ Thị Hồng Nhung