Sáng ngày 22/03/2026, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức họp Hội đồng nghiệm thu cấp Bộ: Dự án “Chỉnh lý, nghiên cứu, đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học khu di tích Hoàng Thành Thăng Long, năm 2021-2025” do PGS.TS. Bùi Minh Trí làm chủ nhiệm, Viện Khảo cổ học là tổ chức chủ trì. Nhiệm vụ đã được Hội đồng nghiệm thu, đánh giá đạt loại xuất sắc.

* Nội dung tổng quát của Dự án:

Nhiệm vụ trọng tâm của Dự án là hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu đánh giá giá trị các loại hình di tích, di vật của khu di tích Hoàng thành Thăng Long tại 18 Hoàng Diệu (khu ABCD) và khu vực xây dựng Nhà Quốc hội (khu E) để tiến tới hoàn thiện hệ thống hồ sơ tư liệu và hồ sơ khoa học về các loại hình di tích, di vật khai quật từ những năm 2002-2004 và năm 2008-2009 theo kế hoạch, lộ trình đã được phê duyệt. Để thực hiện được nhiệm vụ này, Dự án được tổ chức triển khai với 4 nhóm nội dung chính:

(1) Tổ chức nghiên cứu, phân loại chỉnh lý và lập hồ sơ khoa học về toàn bộ di vật của khu di tích Hoàng thành Thăng Long khai quật được tại 18 Hoàng Diệu (khu ABCD) năm 2002-2004 và khu vực xây dựng Nhà Quốc hội (khu E) năm 2008-2009;

(2) Tổ chức nghiên cứu so sánh thông qua các chương trình điều tra, khai quật khảo cổ học tại các địa phương để thu thập tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu về đặc trưng, niên đại, nguồn gốc, tính chất, chức năng của các loại hình di tích, di vật phục vụ cho công tác nghiên cứu xác định niên đại, nguồn gốc, chức năng về di tích, di vật của khu di tích Hoàng thành Thăng Long có cơ sở khoa học, đảm bảo chất lượng và hiệu quả khi phân tích đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học;

(3) Hệ thống hóa tư liệu và làm hồ sơ tư liệu các loại hình di vật (đo vẽ, chụp ảnh, dập hoa văn, lập bảng thống kê, lập phiếu đăng ký hiện vật...);

(4) Viết báo cáo kết quả thực hiện của công tác phân loại, chỉnh lý di vật.

* Kết quả thực hiện của Dự án:

Dự án "Chỉnh lý, nghiên cứu, đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học khu di tích Hoàng thành Thăng Long" là Dự án lớn, quan trọng, là nhiệm vụ của Thủ tướng Chính phủ giao cho Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, được thực hiện theo kế hoạch lộ trình đến năm 2025, trong đó, giai đoạn 3 (2021-2025) là giai đoạn cuối của Dự án. Theo đó, năm 2025 là năm cuối cùng của Dự án giai đoạn 3 theo nội dung của Dự án 5 năm đã được phê duyệt.

Dự án "Chỉnh lý, nghiên cứu, đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học khu di tích Hoàng thành Thăng Long" không chỉ đơn thuần là một nhiệm vụ khoa học, mà thực sự là một sứ mệnh lịch sử được thực hiện bằng tất cả tâm huyết và trí tuệ. Từ những bước đi đầu tiên trong việc hệ thống hóa tư liệu tản mạn đến những đột phá trong giải mã và phục dựng hình thái kiến trúc, Dự án đã đạt được những thành tựu vĩ mô, làm thay đổi căn bản diện mạo khảo cổ học đô thị ở Việt Nam và nâng tầm giá trị toàn cầu của di sản Hoàng thành Thăng Long. Thành tựu lớn nhất, có sức rung động mạnh mẽ nhất chính là việc "hồi sinh linh hồn" của di sản thông qua giải mã thành công những bí ẩn về kiến trúc và đời sống Hoàng cung vốn đã thất truyền hàng ngàn năm. Bằng phương pháp nghiên cứu liên ngành và tư duy đối sánh quốc tế, Dự án đã tìm thấy "chìa khóa vàng" - đó là việc xác định hệ thống kiến trúc Đấu củng - để từ đó giải mã và phục dựng thành công hình thái cung điện thời Lý, Trần và đặc biệt là tòa chính điện Kính Thiên thời Lê sơ uy nghi. Việc chuyển hóa các dấu tích nền móng rời rạc dưới lòng đất thành những mô hình 3D tráng lệ là một bước tiến vượt bậc, giúp công chúng và giới khoa học nhận diện chân xác vẻ đẹp và quy mô của một trung tâm quyền lực tầm cỡ khu vực, khẳng định bản sắc và trí tuệ Việt Nam trong dòng chảy văn minh kiến trúc Đông Á. Đây chính là nền tảng khoa học cốt lõi, không thể thay thế để tiến tới chiến lược phục hồi nguyên trạng các cung điện lớn và Điện Kính Thiên, nhằm phát huy giá trị di sản thế giới theo hướng bền vững, xứng tầm với vị thế của một quốc gia văn hiến. Song song với đó, việc xác lập hệ thống "Đồ ngự dụng" và minh chứng lịch sử phát minh đồ sứ Việt Nam từ thời Lý đã tái dựng lại bức tranh đời sống cung đình cao sang, đầy quyền uy của các bậc đế vương, lấp đầy những khoảng trống của lịch sử bằng các bằng chứng vật chất xác thực và đầy sức thuyết phục.

Thành quả vĩ mô của Dự án không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành xuất sắc các chỉ tiêu về xử lý kỹ thuật, thống kê di vật, hệ thống hoá tư liệu hay lập hồ sơ khoa học, mà quan trọng hơn là tạo ra sự đột phá mang tính cách mạng trong việc "giải mã bí ẩn Hoàng cung Thăng Long", qua đó làm sống dậy "linh hồn" của di sản. Thành tựu nổi bật nhất, mang tính "chìa khóa" là việc giải mã thành công hình thái kiến trúc cung điện thời Lý, thời Trần và đặc biệt là phục dựng thành công diện mạo kiến trúc điện Kính Thiên thời Lê sơ. Mặc dù đây mới là những kết quả nghiên cứu bước đầu, nhưng chúng đã lấp đầy những khoảng trống mênh mông trong lịch sử kiến trúc Việt Nam, đánh thức những vẻ đẹp quyền uy vốn đã ngủ quên trong lòng đất hàng thiên niên kỷ. Từ nền tảng này, lần đầu tiên trong lịch sử, chúng ta có thể hình dung rõ ràng, cảm nhận sâu sắc về quy mô hoành tráng, nét tương đồng và sự khác biệt đặc sắc, đầy bản lĩnh của kiến trúc cung điện Đại Việt trong dòng chảy kiến trúc cổ Đông Á.

Song hành với việc phục dựng diện mạo kiến trúc, công cuộc giải mã đời sống Hoàng cung thông qua hệ thống di vật cũng đã mở ra một cánh cửa rực rỡ nhìn vào sự tinh tế của văn hoá cung đình. Việc xác lập các tiêu chí khoa học để định danh "Đồ ngự dụng" - những vật dụng dành riêng cho nhà vua và vương hậu – không chỉ phản ánh những quy chế cung đình nghiêm ngặt mà còn là bằng chứng đanh thép khẳng định trình độ chế tác đỉnh cao của người Việt. Hơn thế nữa, sự hiện diện phong phú của các dòng gốm sứ ngoại nhập từ Tây Á, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Myanmar được tìm thấy tại khu di tích đã hé lộ vai trò trung tâm và vị thế mở của Thăng Long trong mạng lưới giao thương và ngoại giao quốc tế. Những thành tựu khoa học đó đã trở thành những dấu ấn không thể phai mờ, góp phần làm sáng rõ giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di sản, củng cố vững chắc vị thế của Kinh đô Thăng Long là nơi hội tụ, kết tinh và tỏa sáng các giá trị văn hiến của dân tộc. Sự đóng góp bền bỉ của Dự án giai đoạn 2021-2025 và trong suốt chặng đường 15 năm qua của Viện Nghiên cứu Kinh thành đã đưa di sản từ những khái niệm hàn lâm đến gần hơn với công chúng, tạo ra sự lan tỏa văn hóa mạnh mẽ, biến di sản trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển của Thủ đô Hà Nội.