Trong hai ngày 17 và 18/8/2026, PGS.TS. Bùi Minh Trí (Nghiên cứu viên Cao cấp, Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành, Viện Khảo cổ học) đã tham dự và báo cáo tham luận tại Hội thảo Bảo tàng và Di sản lần thứ 4 năm 2026, tổ chức tại Đại học Thammasat (Thái Lan). Sự kiện đánh dấu sự góp mặt của đại diện duy nhất đến từ Việt Nam, mang đến những góc nhìn đột phá về khảo cổ học lịch sử trước cộng đồng học giả quốc tế.
Hội thảo do Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á phối hợp cùng Bảo tàng Nhân học Thammasat thuộc Đại học Thammasat (Thái Lan) đồng tổ chức với chủ đề trọng tâm:
“Thời gian, không gian và bối cảnh: Đa góc nhìn về bảo tàng, di sản và nghệ thuật”
. Diễn đàn đã quy tụ đông đảo các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Khảo cổ học và Bảo tàng học đến từ các quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Việt Nam và đại biểu quốc tế từ Đại học Luân Đôn (Vương quốc Anh).
PGS.TS. Bùi Minh Trí trình bày báo cáo tham luận tại Hội thảo
(Nguồn ảnh: PGS.TS. Bùi Minh Trí – NCVCC, Viện Khảo cổ học)
Tại Hội thảo, PGS.TS. Bùi Minh Trí đã trình bày tham luận thu hút sự chú ý đặc biệt mang tựa đề:
"Phật giáo thời Trần vùng biên viễn Việt Nam: Chiến lược 'Nhu viễn', giao lưu văn hóa Thăng Long - Champa từ tiếp cận khảo cổ và minh văn"
.
Nghiên cứu đã mang đến một nhãn quan hoàn toàn mới mẻ nhằm giải mã không gian Phật giáo thời Trần (thế kỷ XIII - XIV) tại khu vực Trung du và miền núi Tây Bắc Việt Nam. Thay vì chỉ nhìn nhận các tự viện như một thiết chế tôn giáo đơn thuần, tham luận đã chứng minh đây thực chất là một thiết chế địa - chính trị chiến lược của vương triều. Bằng việc tích hợp tài tình các chứng cứ vật chất từ những phát hiện khảo cổ học mới nhất (vết tích nền móng kiến trúc, vật liệu xây dựng, đồ gốm sứ) với hệ thống di sản minh văn (văn khắc, bia ký), PGS.TS. Bùi Minh Trí đã làm sáng tỏ cách thức vương triều Trần thực thi chiến lược “Nhu viễn” (vỗ về người phương xa). Qua đó, Phật giáo đã kiến tạo nên một không gian kết nối sự đồng thuận, biến các tự viện thành những “cột mốc chủ quyền văn hóa” vững chắc nơi phên dậu.
Một trong những điểm nhấn học thuật sắc bén của tham luận là diễn giải hành lang văn hóa biên viễn như một không gian trung gian sống động, nơi tiếp nhận luồng bức xạ văn hóa từ trung tâm định chuẩn Thăng Long. Đặc biệt, qua lăng kính khảo cổ học, nghiên cứu đã minh định: dấu ấn nghệ thuật Champa tại Tây Bắc không phải là sản phẩm của sự giao thoa trực tiếp, mà là kết quả của cơ chế
“Hội tụ – Dung hợp – Bức xạ”
văn hoá. Triều đình nhà Trần đã khéo léo và chủ động tiếp biến các tinh hoa ngoại sinh vào chỉnh thể nghệ thuật cung đình, biến nghệ thuật và tư tưởng thành một dạng "quyền lực mềm" nhằm gắn kết không gian từ trung tâm lan tỏa lên biên viễn.
Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu này là cung cấp một góc nhìn mới về lịch sử văn hóa Việt Nam: vùng biên viễn không phải là một "vùng lõm" văn hóa, mà là một không gian phên dậu vô cùng năng động. Từ các kết quả đối soát liên ngành, PGS.TS. Bùi Minh Trí đã đề xuất một phương thức tiếp cận mới trong công tác di sản: cần chuyển dịch từ việc bảo tồn các di tích và hiện vật đơn lẻ sang phục hồi bối cảnh không gian và động lực giao thoa liên vùng.
Báo cáo của đại diện Việt Nam không chỉ khẳng định vai trò xương sống của Phật giáo thời Trần trong công cuộc định hình và bảo vệ biên cương của Đại Việt, mà còn đóng góp quan trọng vào việc tái định vị giá trị của mạng lưới tương tác văn hóa Đại Việt trong bức tranh lịch sử chung của khu vực Đông Nam Á.
Một số hình ảnh tham luận trình bày tại Hội thảo
(Nguồn ảnh: PGS.TS. Bùi Minh Trí – NCVCC, Viện Khảo cổ học)