Sáng 13/8, Viện Khảo cổ học - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Chia sẻ, giới thiệu kết quả nghiên cứu, phát hiện và nhận thức mới từ cuộc khai quật khảo cổ tại địa điểm thành Nà Lữ; thành Bản Phủ và di tích Bản Thảnh, tỉnh Cao Bằng”.
Buổi tọa đàm do Tiến sĩ Hà Văn Cẩn, Viện trưởng Viện Khảo cổ học và đồng chí Tô Vũ Ninh, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng đồng chủ trì. Tham dự tọa đàm có các nhà khoa học, chuyên gia của Viện Khảo cổ học; lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Sở Khoa học và Công nghệ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng, Sở Ngoại vụ; đại diện chính quyền địa phương cùng các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử trong tỉnh. Tọa đàm là dịp để các nhà khoa học, cơ quan quản lý và giới nghiên cứu địa phương trao đổi, đánh giá những kết quả mới từ hoạt động khai quật khảo cổ học; đồng thời thảo luận các vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị di tích sau khai quật.
Hình 1: Quang cảnh buổi toạ đàm
Làm rõ vi trí cổng thành Nà Lữ và các lớp kiến trúc
Tại tọa đàm, Đoàn nghiên cứu, khai quật của Viện Khảo cổ học đã báo cáo, chia sẻ những kết quả nghiên cứu mới từ hoạt động khai quật năm 2023 trên cơ sở phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng tại các địa điểm thành Nà Lữ, Bản Phủ và di tích Bản Thảnh.
Tại cổng Đông Nam, kết quả khai quật đã làm rõ một phần cấu trúc và quy mô của cổng thành. Tường thành được đắp từ các lớp vật liệu như đất sét, gạch vồ, hỗn hợp vữa cứng cùng nhiều khối đá vôi có quy mô khác nhau. Trong hố khai quật cũng phát hiện vị trí tường cổng thành xây bằng gạch vồ và đá. Tại khu vực ủng thành, quá trình khai quật đã phát hiện và làm rõ kỹ thuật đầm bằng cách sử dụng các mảnh vật liệu kiến trúc cùng đất sét xen kẽ nhau. Vị trí ủng thành sử dụng mảnh gạch ngói và mảnh gốm men được đầm lèn chặt. Bờ ngoài cùng sử dụng các tảng đá vôi lớn để kè tạo hình. Đáng chú ý, tại khu vực cổng Đông Nam cũng phát hiện một số mảnh gốm men thời Lý - Trần được sử dụng cùng với vật liệu thời Lê sơ. Kết quả phân tích niên đại tuyệt đối bằng phương pháp AMS-14C sau hiệu chỉnh cho tuổi từ 1441 - 1481 calAD.
Hố H2 được mở tại khu vực Vườn Đạn, thuộc nội thành Nà Lữ. Mặc dù chỉ được mở với diện tích khiêm tốn, nhưng các dấu tích trong hố khai quật cho thấy tại đây tồn tại hai lớp kiến trúc khác nhau. Lớp kiến trúc thứ nhất - nằm bên dưới
, với bộ mái lợp ngói đỏ có niên đại từ thời Trần muộn đến đầu thời Lê sơ. Lớp kiến trúc thứ hai - nằm bên trên, với bộ mái lợp ngói xám có niên đại thời Lê Trung Hưng - Mạc. Bên cạnh đó, hố khai quật còn phát hiện các mảnh gốm men giai đoạn Lê sơ, Lê Trung Hưng - Mạc cùng đạn đá, đồ dùng sinh hoạt, mảnh vũ khí bằng sắt và tiền đồng. Đáng chú ý, trong hố khai quật cũng phát hiện một số mảnh chân đế bát có niên đại thời Đường. Kết quả phân tích niên đại tuyệt đối bằng phương pháp AMS-14C cho thấy lớp kiến trúc sớm có tuổi tuyệt đối sau hiệu chỉnh là 1407 - 1437 calAD. Lớp kiến trúc muộn có tuổi khoảng 1523 - 1655 calAD.
Những phát hiện tại thành Bản Phủ
Đối với di tích Bản Phủ, hố khai quật có diện tích khoảng 150 m². Thông qua khoảng trên 7 lớp đất đắp, các nhà khảo cổ đã phát hiện các loại hình hiện vật thuộc giai đoạn Lịch sử.
Các loại hình hiện vật bao gồm đồ gốm men Đại Việt, sành mảnh, mảnh tiền xu Trung Quốc “Sùng Trinh Thông Bảo”, mảnh đất nung cùng sỏi cuội và gạch vồ. Kết quả xác định niên đại tuyệt đối cho thấy tường thành tại vị trí hố khai quật góc Nam thành Bản Phủ được khởi dựng trong giai đoạn từ 1540 calAD tới khoảng 1728 calAD. Cũng giống như địa điểm Nà Lữ, vật liệu sử dụng đắp thành Bản Phủ gồm đất sét, mảnh gạch vồ, mảnh gốm men, sành mảnh cùng các mảnh kim loại nhỏ và tiền xu. Ngoài ra, tại vị trí cắt thành, một số mảnh chân đế bát thời Lý và Trần cũng được phát hiện.
Xác định niên đại di tích ‘cầu đá’ Bản Thảnh
Đối với di tích Bản Thảnh, hố khai quật được mở bao quanh di tích có các thanh đá với quy mô khác nhau nhưng đã bị sập hoàn toàn. Đáng chú ý, dưới các thanh đá dài từ 2,80 m tới 3,65 m có nhiều tảng cuội lớn nhỏ cùng các viên gạch vồ còn nguyên vẹn cắm xuống nền đất để gia cố chân. Kết quả nghiên cứu cho thấy, đây là một di tích “cầu đá" thời kỳ lịch sử, với niên đại khởi dựng sau thời điểm 1276 - 1378 calAD.
Đề xuất tiếp tục mở rộng nghiên cứu và quy hoạch khảo cổ
Bên cạnh nội dung chia sẻ về kết quả khai quật, tại buổi tọa đàm, các nhà nghiên cứu Viện Khảo cổ học cũng có những kiến nghị tới Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng tiếp tục mở rộng nghiên cứu thành Bản Phủ và Nà Lữ. Viện Khảo cổ học tiếp tục hỗ trợ và phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng xây dựng các kế hoạch nghiên cứu khảo cổ học, không chỉ tại các di tích Nà Lữ và Bản Phủ. Việc nghiên cứu cần mở rộng ra các khu vực khác với nhiều loại hình di tích từ Tiền sử tới Lịch sử trên địa bàn tỉnh. Viện cũng sẽ phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng sớm xây dựng kế hoạch, căn cứ tiến hành quy hoạch khảo cổ theo quy định của Luật Di sản.
Hình 2: Lãnh đạo Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Cao Bằng phát biểu trao đổi
Hình 3: Đại diện Hội Khoa học Lịch sử Cao Bằng chia sẻ và trao đổi ý kiến tại toạ đàm
Hình 4: Thành viên đoàn khai quật Cao Bằng 2023 phát biểu và chia sẻ các kết quả khai quật
Hình 5: Đại điện học Mạc tộc phát biểu ý kiến chia sẻ tại toạ đàm
Phát biểu tổng kết buổi tọa đàm, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tô Vũ Ninh khẳng định, các kết quả khai quật đã cung cấp những chứng cứ khoa học khách quan, trung thực và có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu lịch sử tỉnh Cao Bằng. Đây là những cứ liệu có ý nghĩa thiết thực, giúp Sở trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản của tỉnh gắn với phát triển kinh tế xã hội.