Tuần vừa qua, tại Hội trường tầng 3, Viện Khảo cổ học đã diễn ra Tọa đàm khoa học thuộc nhiệm vụ cấp Cơ sở: “Nghiên cứu hình thái kiến trúc bát giác thời Lý tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long”, do Kts. Nguyễn Quang Ngọc làm chủ nhiệm . Tọa đàm diễn ra dưới sự chủ trì của TS. Hà Văn Cẩn, Viện trưởng Viện Khảo cổ học.

Về mục tiêu nghiên cứu, Tọa đàm và đề tài hướng tới việc giải mã diện mạo kiến trúc vốn còn là một “ khoảng trống ” lịch sử do thiếu vắng hoàn toàn các bản vẽ hay mô tả chi tiết trong thư tịch cổ Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu đặt mục tiêu làm rõ cấu trúc mặt bằng, kỹ thuật xây dựng nền móng, hệ khung giá đỡ mái và các loại vật liệu kiến trúc (gạch bó nền, thềm bậc, chân tảng, ngói lợp) của kiến trúc bát giác khu C (ký hiệu LY.C.KT050). Thông qua việc hệ thống hóa tư liệu và so sánh với hệ thống kiến trúc bát giác ở Đông Á (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc), đề tài nhằm hoàn thiện các thông số chưa được làm rõ trong các báo cáo khai quật trước đây, nâng cao phương pháp luận nghiên cứu và chuẩn hóa kỹ năng phân tích di tích. Qua đó, đề tài kỳ vọng làm sáng tỏ vẻ đẹp ngoại thất, kiến giải vai trò của công trình trong quy hoạch Hoàng cung, đồng thời minh chứng cho trình độ quy hoạch đô thị và kỹ thuật xây dựng tiên tiến của vương triều Lý.

Hình 2: Kts . Nguyễn Quang Ngọc trình bày kết quả nghiên cứu tại Tọa đàm.

(Ảnh: Nguyễn Minh Thành)

Tại Tọa đàm, Kts. Nguyễn Quang Ngọc đã trình bày tham luận đi sâu vào việc giải mã công trình, công bố những kết quả khoa học mới và nổi bật bao gồm:

- Giải mã thành công quy mô và kết cấu nền móng: Đề tài đã tính toán lại tổng diện tích mặt bằng tổ hợp kiến trúc sau phục dựng lên tới 696m ² (gồm 110m2 hành lang dẫn vào và 586m ² kiến trúc bát giác trung tâm), với bệ nền kiến trúc có đường kính 28,8m. Kết cấu móng vô cùng đặc biệt gồm 1 móng trụ hình vuông trung tâm ( 2,4x2,4m ) và 2 vòng ngoài với 16 móng trụ ( 1,8x1,8m ). Xung quanh nền kiến trúc được bó gạch nghiêng rất kiên cố cùng với hệ thống cọc gỗ khung giằng chắn đất nằm ở biên nền kiến trúc, bên dưới bó nền là sân lát gạch vuông.

- Xác định cao độ và quy trình xây dựng bài bản : Nghiên cứu đã xác định cao độ cấp nền kiến trúc sau phục dựng đạt +8,2m (so với mực nước biển), tương đồng với các di tích nguyên trạng lân cận. Lần đầu tiên, quy trình 6 bước xây dựng nền móng thời Lý được làm rõ dựa trên khảo cổ học, từ định vị, đầm nén phân tầng bằng đất sét đồi, đến đào hố móng trụ và lót gạch gia cố.

Giải mã hệ khung giá đỡ mái và vật liệu lợp mái: K ết hợp các cấu kiện gỗ khai quật được (đặc biệt là phát hiện về cấu trúc “đấu củng”) với tư liệu mô hình đất nung, minh văn và so sánh với kiến trúc cung điện Đông Á đương thời để giải mã hình thái hệ khung giá đỡ mái của kiến trúc bát giác . Công trình được xác định sử dụng các loại ngói lợp cao cấp nhất thời Lý, như ngói diềm mái gắn lá đề rồng, phượng và ngói úp bờ dải trang trí rồng, phượng tinh xảo.

- Đề xuất giả thuyết kiến trúc 5 tầng: Dựa trên móng trụ trung tâm to lớn được đầm chặt kiên cố và so sánh với các kiến trúc Đông Á đương thời, tác giả đề xuất đây là một kiến trúc điện dạng lầu gác có chiều cao 5 tầng. Nếu được khẳng định, đây sẽ là loại hình điện các bát giác nhiều tầng duy nhất được tìm thấy ở Đại Việt cho đến nay.

Trong phần trao đổi, các đại biểu đã thảo luận sôi nổi về tính xác thực của mô hình phục dựng và công năng của công trình. Trả lời câu hỏi của TS. Hà Văn Cẩn và PGS.TS. Bùi Minh Trí, chủ nhiệm nhiệm vụ cho biết mô hình 5 tầng hiện là một “giả thuyết” khoa học có độ tin cậy cao được suy luận từ dấu vết khảo cổ, chứ chưa thể khẳng định là bản sao chính xác 100% của lịch sử. Về chức năng sử dụng, dù chưa xác định chi tiết, nhưng nhiều ý kiến chuyên gia nhận định đây có khả năng cao là điện Thiên Khánh (xây dựng năm 1030) - nơi nhà vua nghe chính sự và tổ chức các sự kiện hoàng gia quan trọng.

Hình 3: Các đại biểu trao đổi về kết quả nghiên cứu hình thái kiến trúc bát giác

tại Hoàng thành Thăng Long. (Ảnh: Nguyễn Minh Thành)

Kết luận Tọa đàm, TS. Hà Văn Cẩn đánh giá cao nhiệm vụ khoa học đã mở ra những phương pháp nghiên cứu mới, chuyển từ nghiên cứu lý thuyết thuần túy sang nghiên cứu ứng dụng. Tọa đàm chứng minh kiến trúc Đại Việt có những nét tương đồng với kiến trúc Đông Á nhưng rất đặc sắc, đóng góp trực tiếp vào công cuộc hồi sinh diện mạo di sản Hoàng thành Thăng Long. Trong thời gian tới, đề tài được kiến nghị tiếp tục thử nghiệm bằng công nghệ 3D để kiểm chứng mức độ chịu lực của cấu trúc 5 tầng, tiến tới tạo ra các bản vẽ phục dựng trực quan và chi tiết hơn.

Bùi Hữu Ngọc