Tạp chí Khảo cổ học số 3/2026 (số 261) giới thiệu 7 công trình nghiên cứu, phản ánh sự đa dạng về tư liệu, không gian và cách tiếp cận trong nghiên cứu khảo cổ học hiện nay. Từ những dấu tích của cư dân thời Tiền sử đến các di vật, di tích thuộc thời kỳ lịch sử; từ những nghiên cứu trong phạm vi Việt Nam đến những vấn đề về giao lưu, tương tác văn hóa trong khu vực, mỗi công trình đều góp thêm một mảnh ghép vào bức tranh lịch sử - văn hóa.

Mở đầu là nghiên cứu về diễn biến Tiền sử hang Con Moong, một địa điểm khảo cổ đặc biệt quan trọng, qua các đợt khai quật và những lớp di tích văn hóa được phát hiện. Tiếp đó là kết quả khai quật Thôn 7, tỉnh Lâm Đồng năm 2024, đem đến những tư liệu mới về khảo cổ học khu vực Tây Nguyên.

Ở một hướng tiếp cận khác, nghiên cứu về môi trường và chiến lược thích nghi của cư dân châu thổ sông Hồng (Việt Nam) và Bắc Tohoku (Nhật Bản) mở rộng không gian so sánh, qua đó gợi mở những suy nghĩ về mối quan hệ giữa con người, môi trường và quá trình thích ứng trong những bối cảnh tự nhiên khác nhau.

Các bài viết tiếp theo tập trung vào những loại hình di vật và di tích cụ thể. Nghiên cứu trống đồng loại II Heger góp phần làm rõ thêm một nhóm hiện vật tiêu biểu trong văn hóa khảo cổ Đông Nam Á. Trong khi đó, những tư liệu kỹ thuật sản xuất đồ sứ thời Lý được phát hiện tại địa điểm khảo cổ Vườn Hồng cung cấp thêm những thông tin đáng chú ý về hoạt động sản xuất thủ công ở Thăng Long thời trung đại.

Từ Bắc Ninh, bài viết về phế tích chùa Sơn Tháp (xã Cẩm Lý) tiếp tục bổ sung tư liệu cho việc nhận diện diện mạo các di tích tôn giáo trong lịch sử. Khép lại số tạp chí là nghiên cứu về các loại tiền kim loại Trung Quốc tìm thấy tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long, qua đó góp thêm tư liệu cho việc tìm hiểu những hoạt động giao thương, trao đổi và các mối quan hệ kinh tế – văn hóa giữa Việt Nam với bên ngoài.

Bảy công trình, bảy lát cắt khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: từ những di tích và hiện vật cụ thể, từng bước phục dựng những câu chuyện về con người, xã hội và văn hóa trong quá khứ. Đây cũng chính là giá trị mà mỗi số Tạp chí Khảo cổ học luôn mong muốn lưu giữ và trao gửi đến bạn đọc.