Trong lịch sử khảo cổ học Việt Nam, Việt Khê là một địa điểm đặc biệt. Những ngôi mộ cổ được phát hiện tại đây không chỉ đem lại một khối lượng hiện vật phong phú, mà còn mở ra nhiều tư liệu quan trọng để tìm hiểu văn hóa Đông Sơn và cư dân Việt cổ cách đây hơn hai nghìn năm.

Cuốn Những hiện vật tàng trữ tại Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam về ngôi mộ cổ Việt - Khê được biên soạn nhằm giới thiệu những hiện vật tìm thấy trong ngôi mộ cổ Việt Khê và hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam. Đây là một tư liệu đáng chú ý đối với những ai quan tâm đến khảo cổ học Việt Nam, đặc biệt là thời đại Kim khí và văn hóa Đông Sơn.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 1961, trong các tháng 3, 4 và 5. Tại công trường đào đất Việt Khê, thuộc Nhà máy đóng tàu Hải Phòng, những người công nhân trong khi làm việc đã lần lượt phát hiện 5 ngôi mộ cổ. Đáng chú ý, những ngôi mộ này có quan tài được làm từ thân cây gỗ khoét rỗng lòng. Trong số đó, có một ngôi mộ chứa hơn một trăm hiện vật.

Ngay từ những trang đầu, cuốn sách đã đưa người đọc trở về với không gian địa lý của Việt Khê. Di tích nằm trong vùng có hệ thống sông ngòi dày đặc, với sông Hàn là một trong những dòng sông quan trọng của khu vực. Mạng lưới sông nước tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông, vận chuyển và kết nối giữa các vùng. Bao quanh Việt Khê còn có những vùng đồng bằng phì nhiêu và các dải núi đá, tạo nên một cảnh quan vừa thuận lợi cho cư trú, vừa có nhiều nguồn tài nguyên.

Điều thú vị là các tác giả không chỉ giới thiệu hiện vật, mà trước hết giúp người đọc hiểu mảnh đất đã lưu giữ những ngôi mộ cổ ấy. Qua những ghi chép về các di tích, mộ cổ và dấu tích cư trú trong khu vực, Việt Khê hiện lên không phải như một phát hiện đơn lẻ, mà nằm trong một không gian khảo cổ rộng lớn và có lịch sử cư trú lâu dài.

Đặc biệt, những hiện vật được tùy táng trong mộ Việt Khê đã trở thành nguồn tư liệu quý để nghiên cứu nhiều phương diện của xã hội Đông Sơn: kỹ thuật chế tác đồ đồng, đời sống vật chất, nghi lễ mai táng, tín ngưỡng, tổ chức xã hội và những mối quan hệ giao lưu giữa các cộng đồng đương thời.

Có lẽ điều làm cuốn sách trở nên đáng đọc không chỉ nằm ở những hiện vật nổi tiếng của Việt Khê, mà còn ở cách nó lưu giữ dấu vết của một phát hiện khảo cổ học từ hơn sáu mươi năm trước. Đọc lại cuốn sách hôm nay, chúng ta không chỉ nhìn thấy những hiện vật nằm trong tủ kính bảo tàng, mà còn có thể hình dung phần nào câu chuyện về con người, vùng đất và một thời kỳ lịch sử đặc biệt của Việt Nam.